Бүгінде Сайрамды көпшілік Шымкенттің қарапайым тұрғын алабы ретінде қабылдайды. Алайда бұл — кезінде сауда мен ислам дінінің таралуында маңызды рөл атқарған көне Сайрам қаласы.
Ұзақ тарихында Сайрам бірнеше рет жаугершілікке ұшырап, қираған. Қала талай рет қолдан қолға өткендіктен, бүгінгі күнге дейін ірі сәулет кешендері сақталмаған. Қазіргі Сайрам — негізінен жеке тұрғын үйлерден тұратын аудан, олардың арасында көне дәуірден қалған ескерткіштер кездеседі.
Соған қарамастан, Сайрамның бай тарихының іздері әлі де көрінеді. Тұрғын үйлер арасынан XVII–XIX ғасырларға жататын кесенелерді, мешітті, қала орны болған төбені және минаретті көруге болады. Бұл нысандар Сайрамның тарихи маңызын айқындайды.
Бұл жинақта Сайрамның бай өткенінен қалған, бүгінгі күнге дейін жеткен тарихи орындар ұсынылған.
Абдель Азиз-баба кесенесі
Абдель Азиз-бабаның құрметіне тұрғызылған сәулет ескерткіші Сайрам ауылында, Шымкент қаласына жақын жерде орналасқан. Қазіргі кесене XIX ғасырда бұрынғы, жартылай қираған кесененің орнына салынған.
Ибрагим-ата кесенесі
Кесене Сайрамның солтүстік-шығысында орналасқан және рухани көсем, шейх Ибрагимнің — Қожа Ахмет Ясауидің әкесінің қабірінің үстіне тұрғызылған. XII–XIV ғасырларға жататын алғашқы құрылыс уақыт өте қирап, кейін қайта қалпына келтірілген.
Карашаш-ана кесенесі
Карашаш-ана кесенесі — XIX ғасырдағы тарихи-сәулет ескерткіші. Ол Сайрам ауданындағы ескі қорымда орналасқан және Оңтүстік Қазақстан аумағына тән кеш ортағасырлық порталды-күмбезді кесенелердің бір үлгісі болып табылады.
Мирали-баба кесенесі
Мирали-баба кесенесі XIX ғасырдың соңында қасиетті адам әрі көрнекті ғалым Мирали-бабаның қабірінің үстіне салынған. Куб пішінді ғимарат ескі зират аумағында орналасқан, күмбезінің биіктігі — 9 метр.
Хызыр мұнарасы (Хызыр Пайғамбар минареті)
Хызыр минареті Шымкент қаласынан шамамен 10 км жерде орналасқан. Бұл — Сайрамда сақталған жалғыз минарет. Ол Құранда Мұса пайғамбардың (Моисейдің) серігі ретінде аталатын Хызыр пайғамбардың есімімен аталған. Минареттің биіктігі — 10,5 метр.
Қазы Байзауи кесенесі
Байзауи — белгілі ғалым, жазушы және ислам дінін уағыздаушы. Сондай-ақ ол халық арасындағы сот қызметімен танылып, есіміне «қазы» атауы қосылған.
Сайрам Жами
Мешіт
Мекенжайы: Әмір Темір көшесі, 237/24
